W gościnie u robota Podrycjusza
 
Autor: Paweł Kozłowski
 
 
Józef Bańka, Batożyca albo taniec z chłostą, choreografia, teksty poetyckie i dialogi, Wydawnictwo ŚLĄSK, Katowice 2015, s. 401+3 nlb.
 
Filozofowie piszą nie tylko książki filozoficzne. Zajmują się także literaturą piękną, ujmując myśli w formie powieści, opowiadania lub dramatu. Tak tworzyli mistrzowie Oświecenia, tak bywało znacznie wcześniej, jak jest również obecnie. Czasem granica między filozofią a literaturą piękną zanika, bo czy Wolter i Diderot przedstawiając Kandyda i Kubusia Fatalistę przestali być filozofami, a Dostojewski po napisaniu Braci Karamazow stał się wyłącznie filozofem i opuścił świat literatury pięknej?

Pytania są retoryczne, a ich utwory pokazują, że obszar kultury jest niepodzielny. Rozmaite szatkujące go wewnętrzne dystynkcje mają znaczenie jedynie dla sporządzających tabelki administratorów i dla sporządzających sylabusy nauczycieli. Nie dla nas. I nie dla Józefa BAŃKI, filozofa, profesora akademickiego, od dawna piszącego, autora wielu obszernych książek. Ta rzecz jest dramatem filozoficznym. To dialog, głównie epistemologiczny, ale sięgający też ontologii, teodycei, filozofii człowieka i przyrody, natury czasu i języka… kluczowych zagadnień istnienia świata i człowieka.

Rzecz dzieje się w przyszłości, niedalekiej, choć już nie naszej, tej występującej w przyszłym wieku. Autor pokonuje nie tylko granicę między filozofią a literaturą, przekracza również tradycyjne podziały na gatunki i konwencje literackie. Rozbudowane dialogi sąsiadują z monologami, a pośród nich pojawiają się ujęcia poetyckie oraz zalecane układy choreograficzne.

A całość wieńczą, jak z kolei przystało na udokumentowane dzieło naukowe, przypisy, w których znajdziemy, między innymi, odwołania do Platona, Kanta, Husserla, Carnapa, Gödla i wcześniejszych prac samego Józefa Bańki. Bohaterami są ludzie i roboty, umieszczeni w przyszłości, ale pokazywani tak, jak robili to Grecy.

Autor się im przygląda, bada i coś ważnego, za ich pośrednictwem, chce nam przekazać.
 
 
Res Humana nr 1/2016, s. 45